अलनिनोचा जुलैमध्येही प्रभाव राहणार

मुंबई- यंदा दक्षिण पश्चिम मान्सूनने ट्रेंड खूपच बदलला आहे. ज्या वेगाने पाऊस पडायला हवा होता तो आत्ता पर्यंत तरी दिसलेला नाही. तज्ज्ञानी या गोंधळाला हवामान बदल किंवा चक्रीवादळ बिपरजॉयला जबाबदार धरलं आहे. जुलैच्या पहिल्या आठवड्यातही अपेक्षित पाऊस दिसत नाही, तसा अंदाज व्यक्त केला आहे ‌

                        मान्सूनचा कल किती बदलत चालला आहे. रविवारी मान्सूनचे दिल्ली आणि मुंबईत एकाच वेळी आगमन झाले, असे होत नाही पण ते यंदा झाल. 21 जून 1961 नंतर यंदा रविवारीच मान्सूनने दोन्ही महानगरात आगमन केले.

यंदा मान्सून दोन दिवस आधीच दिल्लीत दाखल झाला, तर मुंबईत जवळपास दोन आठवडे उशीर आला. आता प्रतीक्षा आहे ती संपूर्ण देशात मान्सूनने येण्याची. 

खरी चिंता जुलैची आहे, ज्यामध्ये एल-निनो येण्याचा धोका आहे. आजपर्यंत, मान्सूनची उत्तर सीमा पोरबंदर, अहमदाबाद, उदयपूर, नारनौल, फिरोजपूरमधून जातो. IMD म्हणते की तो पंजाब, गुजरात, राजस्थानचा आणखी काही भाग, हरियाणाचा उर्वरित भाग आणि त्याच्या लगतचा भाग व्यापण्याची शक्यता आहे.

पुढील दोन दिवसात परिस्थिती पुढे जाण्यासाठी अनुकूल आहे. दरम्यान, हरियाणा, चंदीगड आणि दिल्लीवर मान्सूनची आगाऊ स्थिती ‘जोमदार’ झाली आहे. या ठिकाणी पाऊस ‘सामान्य’पेक्षा जास्त आणि व्यापक होण्याची शक्यता आहे.

*मान्सूनला आठ दिवस उशीर झाला.*

मान्सून साधारणपणे केरळमध्ये १ जूनपर्यंत, मुंबई ११ जूनपर्यंत आणि दिल्ली २७ जूनपर्यंत पोहोचतो. यंदा मात्र मान्सून ८ जून रोजी केरळमध्ये पोहोचला, त्यामुळे त्याचे आगमनास आठ दिवसांचा विलंब झाला.

देशात चार महिने पाऊस पडतो.  जून-सप्टेंबरमध्ये पडणाऱ्या पावसामुळे जलाशय भरतात, भूजल वाढण्यास मदत होते आणि वीजनिर्मिती क्षमताही वाढते. देशाची अर्थव्यवस्था वाढवण्यात मोठा हातभार आहे.

मात्र, यंदा त्याची भूमिका ठिक दिसत नाही. लडाख, हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड आणि जम्मू आणि काश्मीरसह वेळापत्रकाच्या आदीच उत्तर भारताचा मोठा भाग व्यापला आहे परंतु पश्चिम आणि मध्य भागांत दोन आठवडे उशीराने आला आहे.

*हवामान शास्त्रज्ञ काय म्हणतात*

हवामानशास्त्रज्ञ म्हणतात की बिपरजॉयने बहुतेक ओलावा शोषून घेतला आहे, ज्यामुळे दक्षिण भारत आणि लगतच्या पश्चिम आणि मध्य भागात मान्सूनवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे पश्चिम किनाऱ्यावर त्याचा वेग कमी झाला. परंतु बंगालच्या उपसागरावर बिपरजॉयच्या प्रभावामुळे मान्सूनला ईशान्य आणि पूर्व भारतात पाऊस पडण्यास मदत झाली आहे.

बंगालच्या उपसागरावर चक्रीवादळ बिपरजॉयमुळे एलपीए तयार झाले ज्यामुळे मान्सूनच्या पावसात मदत झाली. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की मान्सूनचे उशिरा आगमन म्हणजे पाऊस कमी होईल असे नाही, परंतु एल निनोचा परिणाम आगामी काळात होऊ शकतो.

एल निनोमुळे भारतातील मान्सून कमकुवत होऊ शकतो आणि हवामान कोरडे होऊ शकते. स्कायमेटचे महेश पलावत यांच्या मते, “एल-निनोचा प्रभाव जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात दिसून येईल. दुष्काळासारखी परिस्थिती नसेल पण पाऊस कमी असेल आणि पूर्व आणि उत्तर पश्चिम भारतात सामान्यपेक्षा कमी पाऊस पडेल.

त्याचा प्रभाव हंगामाच्या शेवटपर्यंत कायम राहील. दुसरीकडे, IMD ने म्हटले आहे की एल निनो परिस्थिती असूनही, संपूर्ण देशात ‘सामान्य’ पाऊस अपेक्षित आहे, परंतु पूर्व आणि उत्तर-पश्चिम भारतात कमी पाऊस पडेल. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, संपूर्ण देशात ‘सामान्य’ पाऊस पडू शकतो, परंतु काही भाग जास्त आणि काही भाग कमी असेल.